Augustyn z Hippony urodził się w 354 w Tagaście (dzisiejsze Suk Ahras) a zmarł w 430 w Hipponie (Annaba, oba miasta znajdują się dzisiaj w Algierii). Został nazwany „Doktorem Łaski” i był jednym z największych myślicieli pierwszego tysiąclecia po Chrystusie.
Nie od początku był święty. Za to jego mama św. Monika była gorliwą chrześcijanką. Ojciec ochrzcił się pod wpływem swej żony na krótko przed śmiercią. Właśnie pod wpływem taty, rzymskiego urzędnika postanowił być retorem. W tym celu dość szybko zaczął studia w Madaurze, a już mając siedemnaście lat przeniósł się do Kartaginy (Tunis). Tu dość szybko zaczął żyć w konkubinacie z kobietą nieznaną nam dziś z imienia. Związek ten przetrwał ok. trzynastu lat. Już mając dziewiętnaście lat został ojcem
Pod wpływem lektury Cycerona zainteresował się filozofią. Zaczął szukać życiowej prawdy. A skoro religię matki traktował jako „babskie gadanie”, związał się z bardzo rozpowszechnioną wówczas sektą manichejczyków. Wyznawali oni mieszaninę wierzeń staroirańskich, buddyjskich i chrześcijańskich. Uważali, że istnieją równolegle dwaj bogowie – dobry i zły, i że to ten drugi stworzył świat materialny. W efekcie wierzyli w odwieczną walkę dobra ze złem, a ducha z materią. Z racji przynależności do manichejczyków matka zakazała Augustynowi wstępu do domu.
Po ukończeniu studiów zaczął uczyć łaciny, logiki i retoryki w Tagaście i Kartaginie, a potem, wbrew matce, wyjechał do Rzymu. Zaczął nabierać dystansu do manicheizmu. Przez krótki czas stał się zwolennikiem filozoficznego sceptycyzmu. Dzięki protekcji prefekta Rzymu poganina Symmacha dostał posadę retora w Mediolanie.
Tu zachwycił się kazaniami biskupa św. Ambrożego, który potrafił połączyć wyjaśnianie wiary z filozofią grecką. Inni intelektualiści chrześcijańscy zbliżyli go pism neoplatońskiego Plotyna oraz zachwycili wstępem św. Jana o Logosie (J 1. 1-14 ) i listami św. Pawła. Do Mediolanu przybyła św. Monika modląc się wytrwale za swojego syna szukającego prawdy.
Augustyn jest wybitnym retorem. Już w drugim roku pobytu w Mediolanie może wygłosić doroczną mowę na cześć cesarza w jego pałacu. Jednocześnie ma pragnienie założenia filozoficznej wspólnoty, by intensywniej szukać prawdy. Wydaje się jednak, że zwyciężają wymogi „prozy życia”. Augustyn oddala konkubinę, która później także stanie się chrześcijanką. Retor pozostawia przy sobie syna Adeodata i zaręcza się z kobietą z „dobrej rodziny”. Jednak namiętności tak nim targają, że nie jest w stanie przeżywać narzeczeńskiego dystansu i zamieszkuje z jeszcze inną kobietą.
Przełom następuje w wyniku spotkania z Pontycjanem wysokim urzędnikiem rzymskim, który z zachwytem opowiada o mnichu-pustelniku św. Antonim z Egiptu. Następującą noc Augustyn spędza na medytacji listów św. Pawła i postanawia radykalnie zmienić swoje życie. Porzuca plany matrymonialne. Po kilkumiesięcznym przygotowaniu wraz z synem i przyjacielem Alipiuszem przyjmuje chrzest i wraca do rodzinnej Tagasty.
Tu wraz z przyjaciółmi przez trzy lata wiedzie życie zakonne a sława jego mądrości i pobożności rozchodzi się po całym regionie. Z tej racji gdy brał udział w jednej uroczystości liturgicznej, lud i biskup poprosili go, by przyjął święcenia kapłańskie.
Śladami św. Augustyna
Święty Augustyn, wbrew powszechnemu przekonaniu, nie jest świętym z Europy. Pochodzi z Afryki – i to właśnie tam spędził większość życia i był biskupem. Zapraszamy na subiektywny przegląd miejsc związanych z jednym z najwybitniejszych myślicieli chrześcijaństwa.
Gdzie znajdziemy najwięcej śladów świętego Augustyna? Przede wszystkim na północy Afryki – skąd pochodził i gdzie był biskupem. Oraz we Włoszech. Odwiedźmy więc te miejsca.
Suk Ahras
W czasach św. Augustyna miejscowość ta nazywała się Tagasta. Znajduje się w północno-wschodniej części dzisiejszej Algierii. To tam 13 listopada 354 r. na świat przychodzi Augustyn. Miejscowość ta jest też stolicą jednej z 48 prowincji budujących współczesną Algierię (prowincja też nazywa się Suk Ahras). Wspomina o Tagaście w swoich dziełach Pilniusz Starszy, historyk rzymski z I w. n.e. Miejscowość ta pojawia się też w Itinerarium Antonini z III w. W Tagaście Augustyn mieszkał z rodzicami i chodził do szkoły (ukończył ją w 366 r, potem chodził do szkoły w Madaurze, którą skończył w 370 r.). Był też krótki czas, kiedy był nauczycielem w Tagaście – założył w swojej rodzinnej miejscowości szkołę retoryczną w 374 r. Niegdyś Tagasta była stolicą diecezji, dziś jest to diecezja tytularna. Nie jest to może zbyt popularna turystycznie i pielgrzymkowo miejscowość, ale warto poszukać w niej śladów Augustyna oraz zabytków z czasów Cesarstwa Rzymskiego. Czasy antyczne zdecydowanie odbiły się na tej części świata. Jak na Algierię – jest to też stosunkowo zielony region.
Kartagina
Jak wiemy, w kontekście św. Augustyna używa się często sformułowania „grzeszna młodość”. Sporą część tego etapu życia Augustyn spędził właśnie w Kartaginie, uchodzącej w jego czasach za stolicę północnej Afryki. Tam studiował, tam również doczekał się syna. W Kartaginie Augustyn zgłębiał retorykę i filozofię, zachwycając się mocno manicheizmem. Miasto to leży na wybrzeżu Morza Śródziemnego, w dzisiejszej Tunezji. Początkowo Kartagina była państwem-miastem, założona została w IX w. przez Fenicjan z Tyru. Ważnym historycznie czasem dla tego miasta był III w. p.n.e. – to szczyt jego potęgi. Potem jednak przyszedł czas wojen z Rzymem – tzw. wojen punickich. W 146 r. p.n.e. Kartagina zostaje zgładzona. Potem została rzymską kolonią. To m.in. stamtąd dostarczano do Rzymu zboża. Kilkukrotnie zmieniali się jeszcze włodarze miasta, aż w 698 r. Kartaginę podbili Arabowie. Potem już miejscowość ta straciła na znaczeniu. Od XIX. Na terenie dawnej Kartaginy znajduje się stanowisko archeologiczne. Kartagina dawniej miała ogromne znaczenie handlowe, warto więc odwiedzić portowa część tegoż miasta.
Rzym
Z Afryki przenosimy się do Europy. To w Rzymie, stolicy cesarstwa, Augustyn kontynuował naukę. We włoskiej stolicy miejsc wartych odwiedzenia nie brakuje. Ograniczmy się więc do tych związanych ze św. Augustynem. Przede wszystkim skierujmy się do Bazyliki św. Augustyna, znajdującej się na Polu Marsowym, kilometr od Piazza del Popolo (tu zaś jest Bazylika Santa Maria del Popolo, pierwsza siedziba augustianów, w XIII w. powstał tu Zakon Eremitów św. Augustyna). Ten kościół to zabytek renesansowy. Warto zwrócić w nim uwagę na obraz Madonna dei Pellegrini, autorstwa Caravaggia. Bardzo ważnym śladem Augustyna jest tutaj grób św. Moniki, jego matki. Kobieta zmarła w 387 r. w Ostii, miasteczku położonym jakieś 30 kilometrów od włoskiej stolicy. Prace archeologiczne w tej miejscowości ujawniły fundamenty starożytnej bazyliki. Kościół ten mógł być odwiedzany przez Monikę, Augustyna, a także jego syna. Augustyn był rozczarowany Rzymem, spędził tutaj tylko rok. Obecnie za to augustianie, duchowi potomkowie świętego, mają duże znaczenie dla tego miasta. Jeden z nich, kard. Robert Prevost, mieszka nawet, jak wiemy, w samym Pałacu Apostolskim, bo rok temu został wybrany na papieża (Leon XIV). Augustianom podlega też rzymska Parafia pw. św. Anny. W mieście swoją siedzibę ma Kuria Generalna zakonu, Międzynarodowe Kolegium św. Moniki i prestiżowy Instytut Patrystyczny Augustinianum
Mediolan
Znajdujemy się na północy Włoch, w bogatej Lombardii, której stolicą jest współcześnie Mediolan. To drugie, po Rzymie, największe miasto Włoch (1 mln 300 tys. mieszkańców). Choć nie kojarzy się ze sportami zimowymi, to było jednym z dwóch miast-gospodarzy tegorocznych XXV Zimowych Igrzysk Olimpijskich (razem ze znaczniej bardziej „zimową” Cortiną d’Ampezzo). Kojarzy się za to bardzo mocno z modą – myślę, że można Mediolan uznać za jedną ze światowych stolic taj branży, wraz z Nowym Jorkiem, Paryżem i Rzymem. Gucci, Versace czy Prada – te firmy mają tu swoje siedziby. Mediolan to też często port lotniczy, do którego docierają Polacy przybywający do Włoch. Choć, najczęściej trafiamy na lotnisko Mediolan-Bergamo. Z Bergamo do Mediolanu mamy jeszcze sporo kilometrów do zrobienia. W czasach Legionów Włoskich, dowodzonych przez gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, to Mediolanie swoją siedzibę miał Zakład Legionów Polskich.
Jak Mediolan wiąże się ze św. Augustynem? Rok w Rzymie, a potem przyszedł czas właśnie na stolicę Lombardii, gdzie przyszły święty uczył retoryki. I to tutaj Augustyn spotkał Ambrożego. Homilie biskupa zrobiły na Augustynie ogromne wrażenie. Mediolan to miasto, w którym doszło do jednego z najważniejszych wydarzeń w życiu Augustyna – do nawrócenia. W wigilię paschalną 387 r., w nocy z 24 na 25 kwietnia, Ambroży udziela chrztu Augustynowi (ma wówczas 32 lata). Wraz z Augustynem chrzest przyjął też jego syn Adeodat. Babtysterium znajdziemy obecnie w podziemiach mediolańskiej katedry. Swoje kroki skierujmy też do Bazyliki św. Ambrożego – to właśnie w tym kościele Augustyn miał słuchać mów Ambrożego. Interesowała go najpierw retoryka, ale z czasem coraz bardziej zaczęły pracować w nim treści teologiczne przekazywane przez przyszłego świętego z Mediolanu. Warto też zwrócić uwagę na okolice Mediolanu – zwłaszcza na dzisiejsza Brianzę, dawniej Cassiciacum. To w tej miejscowości miał znajdować się tzw. ogród nawrócenia. To tam Augustyn miał przeczytać fragment Pisma Świętego i ostatecznie podjąć decyzję o wyborze wiary chrześcijańskiej.
Hippona
To miejscowość najmocniej kojarzona ze św. Augustynem. Jeśli chcecie tam trafić – kierujcie się do Annaby. Tak bowiem dziś nazywa się starożytna Hippona. Znów jesteśmy w północno-wschodniej części Algierii, na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Na pewno jest to ważne miejsce dla turystów – znajdują się tutaj kąpieliska nadmorskie. W starożytności istotne znaczenie miała funkcja portowa tegoż miasta. Siedzibie biskupią Hippona była przynajmniej od III w. W czasach Augustyna było to jedno z najważniejszych centrów chrześcijaństwa w Afryce. Augustyn przybywa tutaj w 391 r. W tym samym roku zostaje też wyświęcony na kapłana przez miejscowego biskupa Waleriusza (wspomnijmy, że wówczas nie żył już syn Augustyna – Adeodat zmarł w 389 lub 390 r.). Cztery lata później (395 r.) Waleriusz konsekruje Augustyna na swego biskupa pomocniczego. Rok później (396 r.) biskup Hippony umiera i miejscowemu kościołowi zaczyna przewodzić sam Augustyn. Biskupem Hippony będzie już do końca życia – czyli do 28 sierpnia 430 r. To w czasach biskupstwa powstają „Wyznania” – dzieło życia św. Augustyna. .W Annabie warto zobaczyć ruiny Hippo Regius, czyli stanowisko archeologiczne prezentujące pozostałości miasta z czasów rzymskich. Przede wszystkim jednak skierujmy się do monumentalnej Bazyliki św. Augustyna. Kościół, z widokiem na ruiny dawnej Hippony, zbudowano w XIX w. (Algieria w tamtych czasach była kolonią francuską). Świątynia łączy w sobie styl romański, bizantyński i mauretański. We wnętrzu kościoła znajdziemy witraże i mozaiki prezentujące różne momenty z życia św. Augustyna. W bazylice jest też relikwiarz z fragmentem ramienia świętego. Choć katolicy obecnie stanowią niewielki odsetek mieszkańców Algierii (większość Algierczyków to muzułmanie), to kościół ten został uznany przez władze państwowe za zabytek kultury.
Cagliari (Sardynia) i Pawia
Augustyn umiera w Hipponie, ale nie tam znajdują się teraz jego szczątki (choć jest wspomniany relikwiarz z jego ramieniem). Gdy Wandalowie ogarnęli Afrykę Północną, postanowiono przenieść szczątki Augustyna na Sardynię, by uchronić je przed zniszczeniem. Na tej włoskiej wyspie przebywały od ok. 500 do 722 r. n.e. W Cagliari znajduje się Kościół pw. św. Augustyna.
Ostatni etap naszej wyprawy śladami św. Augustyna prowadzi znów do kontynentalnej części Włoch. Konkretnie do Pawii, miasta w północnej części Italii, znajdującego się w – co pewnie nie zdziwi – Lombardii. To tutaj ok. 722 r. przeniesiono z Sardynii szczątki św. Augustyna, chroniąc je przed najazdem Saracenów. Dziś można je nawiedzać w miejscowej Bazylice św. Piotra w „Złotym Niebie”. Przy tym kościele znajduje się też klasztor augustianów, a więc duchowych synów biskupa z Hippony. .
